[Mastri e discepoli nella prima metą del Seicento]
di Andrea PESAVENTO
(pubblicato su Il Paese nr. 06-10/1993)
Vengono riportati due contratti di lavoro, rogati
a Cutro nei primi giorni del maggio 1639, tra il mastro sellaio
Placito Perna di Messina e due giovani, il cutrese Giovanni Domenico
La Motta ed Antonino Milione, quest'ultimo ammogliato e residente in
Cutro ma nativo di Arena.
I discepoli mettono il loro lavoro a servizio del Perna e vanno ad
abitare con lui per imparare ad esercitare l'arte di cucire e
confezionare selle e questo per la durata di sei anni. Durante tutto
questo tempo i discepoli si impegnano ad abitare, lavorare e
comportarsi onestamente col mastro, a ubbidire agli ordini e comandi
e applicarsi operosamente nelle ore consuete e debite di giorno e di
notte. Si impegnano a non frodare, derubare o ingannare il mastro
sellaio a vigilare e a metterlo in guardia ed a impedire che altri
danneggino la selleria e inoltre si impegnano a non assentarsi per
nessun motivo dal lavoro pena il pagamento di un tari per ogni
giorno che mancheranno.
Il mastro promette di fornire vitto ed alloggio per tutto il tempo
stabilito e vestiti e calzature adeguate alle loro necessitą e
condizioni sociali. Ad istruirli e insegnar loro tutti i segreti
dell'arte di cui č a conoscenza.
Permette inoltre al discepolo coniugato di portare con sč la moglie
alla quale pure assicura vitto ed alloggio, vestiti e calzature per
tutto il tempo della permanenza nella sua casa. Inoltre si impegna
di farle fare a sue spese o di comprarle anche una gonnella di
tarantola.
I discepoli si impegnano a rimanere col mastro ed a osservare
correttamente e diligentemente il contratto, eccetto che nel caso in
cui il Perna non decida di andarsene da Cutro o dal Marchesato. Se
ciņ dovesse avvenire essi saranno liberi di decidere se seguirlo o
no.
Die sexto mensis May 1639 Cutri.
In n.ri p.ntia constitutus Joannes Dominicus La Motta huius terrae
Cutri sponte. sicut ad conventionem devenit cum Magistro Placito
Perna de civitate Messanae ibidem presente. Locavit opera et
servitia eius personae seque ipsum posuit ad standum et habitandum
pro discipulo cum dicto m.ro Placito ad discendum et operandum artem
suendi et conficiendi aphippius et hoc durante tempore annorum sex
ab hodie durante quo tempore p.tus Jo. Dominicus promisit et se
obligavit perseverare et continue morari cum dicto Placito usque ad
dictum terminum annorum sex et omnia et singula iusta, licita et
honesta facere, quod m.r Placitus circa exercitium et artem p.ttam
eidem Jo. Dom. precipiet, et fuerint fiendam fideliter et studiose
noctuque diuque horis consuetis et debitis et a servitiis p.ttis
inlicentiatus non discedere aliqua ratione occasione vel causa etiam
si allegaret nolle stare ad servitio p.tto nec in bonis d.ti m.ri
Placiti committere dolum, furtum, fraudem seu rapinam nec
committenti assistere vel consentire sed quamcitius poterit et
sciverit id eidem m.ro Placito manifestare et in casu quo ipse Jo.
Dominicus inlicentiatus discederet quacumque de causa a servitiis et
exercitiis p.ttis promisit et se sollemniter obligavit integre eidem
mag.ro Placito reficere per omnia et singula damna ad ratione tt.ri
unius pro quolibet die quo ipse Jo. Dominicus vacaverit a servitiis
et exercitio p.ttis quia sic fuit expresse conventum inter ipsos.
Et versa vice d. m.r Placitus sponte coram nobis promisit dictum Jo.
Dominicum in eius domo et lecto ad dormiendum tenere ipsum pascere
et nutrire durante tempore predicto annorum sex eiq. vestimenta et
calciamenta facere secundum eius conditione ac etiam ipsum instruere
et docere artem p.ttam nottuque diuque proposse suo in pace. quia
sic.
Et cum infratt. pacto et conditione apposito in principio medio et
fine et quolibet parte p.ntis contractus in vulgari semel descripta
ad requisitione ipsarum presentium pro clariori facti intelligentia.
"che il detto Gio. Dominico intanto sia obligato servire a detto
Placito, suo maestro, et assistere a detta Arte di sellaro in quanto
che loro staranno et habiteranno in questa terra di Cutro et dentro
il Marchesato verum volendo il d.o Placito andare a faticare fuore
di d.o Marchesato in tal caso esso Gio. Domenico non sia obligato
andarci, ma sia a sua elettione ne possa essere astretto in modo
alcuno", quia sic fuit pattuitum et expresse conventum inter partes
ipsas........
Die sexto mens. May 1639. Cutri.
In n.ri p.ntia constitutus Placitus Perna de civitate Messane Mag.r
Aephippiarius agens ad infratta omnia prose suisq. heredibus et
success.bus .Ex una parte.
Et Antoninus Milione de terra Arenae agens simil.r ad infratta omnia
prose suisq. heredibus et successoribus. Parte ex altera.
Praefatus vero Antoninus sicut ad conventionem devenit cum d.o
Placito sponte. Locavit opera et servitia eius personae seque ipsum
posuit ad standum et habitandum pro discipulo cum dicto m.ro
discipulo cum dicto m.ro Placito ad discendum et operandum artem
svendi et conficiendi ephippius hinc ad annos sex prox. futuros ab
hodie numerandos. Durante quo tempore praefatus Antoninus promisit
perseverare et continue morari cum dicto Placito usque ad dictum
terminum annorum sex et omnia et singula iusta licita et honesta
facere quae d. m.r Placitus in arte ex exercitiis p.tto eidem
Antonino precipiet et fuerint facienda fideliter et studiose
noctuque diuque horis consuetis et debitis, et a servitiis p.ttis
inlicentiatus non discedere aliqua ratione occasione vel causa,
etiam si allegaret nolle stare ad servitia praeditta nec in bonis
d.ti m.ri Placiti committere dolum, furtum, fraudem seu rapinam nec
committenti assistere vel consentire sed quamcitius poterit et scire
sit id eidem m.ro Placito manifestare. Et in casu quo d. Antoninus
inlicentiatus discederet quacumque de causa a servitiis et
exercitiis p.ttis promisit et se sollemniter obligavit integre eidem
magistro Placito reficere omnia et singula damna ad ratione tt.ri
unius pro quolibet die quo ipse Antonius vacaverit a servitiis
p.ttis quia sic.
Et de converso d. Placitus sponte coram nobis promisit dictum
Antonium in eius domo tenere ipsumque cum eius uxore pascere et
nutrire durante dicto tempore annorum sex eique vestimenta et
calciamenta facere secundum eius contitione ipsum instruere et
docere bona fide et fideliter artem predictam noctuque diuque pro
posse suo et ultra p.tta promisit de eius propria pecunia infra
dictum tempus facere et emere gonnellam unam tarantolae uxori d.ti
Antonini in pace quia sic.
Et cum infratto pacto et conditione apposita in principio, medio et
fine et quolibet parte p.ntis contrattus in vulgari sermone
descripta ad requisitione ipsar. partium "che il detto Antonino
intanto sia obligato servire a d.o Placito, suo maestro, et
assistere a detta arte di sellaro in quanto che staranno et
habitaranno in questa terra di Cutro et Marchesato. Verum volendo
detto Placito andare a faticare fuore di detta Terra et Marchesato
il d.o Antonino non sia obligato andare, ma sia a sua elettione, ne
lo possa astringere in modo alcuno"...
ANC. 174,1639,44-46 (Archivio di Stato di Catanzaro)

